ارتوکین چیست

اگر زانوی دردناک دارید، تا حالا اسم ارتوکین به گوشتان خورده است. خیلی از بیمارانی که به دلیل آرتروز زانو یا درد مزمن مفاصل به پزشک مراجعه می کنند، اولین سوالی که می پرسند این است که ارتوکین چیست و چه تفاوتی با روش های دیگر دارد. در این مقاله به زبان ساده توضیح می دهیم که ارتوکین چگونه ساخته می شود، برای چه کسانی مناسب است، چه مزایا و عوارضی دارد و چه فرقی با PRP می کند. در بخش های پایانی هم نظر دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، را درباره این روش می خوانید.

ارتوکین چیست؟

ارتوکین (Orthokine) یک روش درمانی است که از خون خود فرد ساخته می شود. در این روش مقداری خون از بازوی بیمار گرفته می شود و در آزمایشگاه با شرایط ویژه ای نگهداری می شود. در این مدت، خون به گونه ای تغییر می کند که مقدار یک پروتئین ضد التهاب به نام IL-1Ra در آن زیاد می شود. بعد از این آماده سازی، سرم به دست آمده به مفصل درگیر، بیشتر از همه به زانو، تزریق می شود.

هدف اصلی این درمان، کم کردن التهاب داخل مفصل است. التهاب همان چیزی است که باعث درد، تورم و از بین رفتن تدریجی غضروف می شود. به همین دلیل به ارتوکین، سرم اتولوگ شرطی شده یا ACS هم می گویند؛ یعنی سرمی که از خون خود بیمار تهیه شده است. این روش در کشورهای اروپایی ثبت شده است و سال ها در مراکز درمانی مختلف برای کمک به بیماران مبتلا به آرتروز استفاده می شود.

پروتئین IL-1Ra چه نقشی دارد؟

در مفصلی که آرتروز دارد، ماده ای به نام اینترلوکین 1 یا همان IL-1 ترشح می شود. این ماده باعث التهاب، درد و تخریب تدریجی غضروف می شود. بدن ما هم برای کنترل آن، پروتئینی به نام IL-1Ra می سازد که مثل یک قفل، جلوی کار IL-1 را می گیرد. در افراد مبتلا به آرتروز، این تعادل به هم می خورد و مقدار پروتئین محافظ نسبت به ماده التهاب زا کم می شود.

ایده اصلی ارتوکین همین جاست: مقدار این پروتئین محافظ را در آزمایشگاه زیاد کنیم و همان را به محل درد برسانیم. چون ماده تزریق شده از خون خود بدن ساخته شده، با مفصل سازگاری بالایی دارد و احتمال واکنش های حساسیتی خیلی کم است. این همان نکته ای است که ارتوکین را از داروهای شیمیایی جدا می کند.

مراحل ساخت و تزریق ارتوکین چگونه است؟

بسیاری از بیماران فکر می کنند ارتوکین یک داروی آماده است که از داروخانه گرفته می شود؛ اما این گونه نیست. ارتوکین برای هر بیمار به صورت اختصاصی از خون همان بیمار ساخته می شود. مراحل کار به این شکل است:

1. گرفتن خون: حدود ۵۰ تا ۶۰ سی سی خون از بازوی شما گرفته می شود؛ مثل آزمایش خون معمولی و بسیار سریع.
2. انکوباسیون: خون در ویال های مخصوص قرار می گیرد و حدود ۶ تا ۹ ساعت در دمای بدن، یعنی ۳۷ درجه، نگهداری می شود. در این مدت گلبول های سفید مقدار زیادی پروتئین ضد التهاب IL-1Ra تولید می کنند.
3. آماده سازی سرم: ویال ها سانتریفیوژ می شوند و سرم حاوی پروتئین ضد التهاب از بقیه خون جدا می شود.
4. تزریق: سرم آماده شده در چند نوبت به مفصل درگیر تزریق می شود. تعداد نوبت ها و فاصله بین آنها را پزشک بر اساس شرایط شما مشخص می کند.

تزریق چگونه انجام می شود؟

تزریق ها در مطب یا کلینیک انجام می شود و معمولا به بستری شدن نیاز نیست. در بسیاری از مراکز از سونوگرافی برای هدایت دقیق سوزن استفاده می شود تا سرم دقیقا به داخل مفصل برسد. هر جلسه کوتاه است و بعد از آن می توانید به کارهای روزمره سبک برگردید. البته توصیه های پزشک درباره استراحت و فعالیت را جدی بگیرید؛ مخصوصا در روزهای اول بعد از تزریق.

تفاوت ارتوکین با PRP چیست؟

پرسیدن این سوال کاملا طبیعی است؛ چون هر دو روش از خون خود فرد ساخته می شوند و هر دو به داخل مفصل تزریق می شوند. اما مسیر و هدف این دو روش فرق دارد. در PRP، پلاکت های خون جدا می شوند؛ پلاکت ها فاکتورهای رشد آزاد می کنند و به تحریک ترمیم بافت کمک می کنند. در ارتوکین، تمرکز اصلی روی پروتئین ضد التهاب IL-1Ra است؛ یعنی هدف، کنترل التهاب و محافظت از غضروف است. جدول زیر این تفاوت ها را روشن تر نشان می دهد:

هیچ کدام از این دو روش به طور مطلق بهتر از دیگری نیست. انتخاب بین ارتوکین و PRP به سن شما، میزان آسیب غضروف، سوابق پزشکی و شرایط زندگی تان بستگی دارد. دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، در این باره توضیح می دهد که انتخاب روش تزریقی نباید بر اساس تبلیغات باشد؛ باید بر اساس معاینه، تصویربرداری و شرایط واقعی بیمار انجام شود.

ارتوکین برای چه کسانی مناسب است؟

کاربردهای رایج

ارتوکین بیشتر برای دردهای مفصلی که ریشه التهابی دارند استفاده می شود. رایج ترین کاربرد آن آرتروز زانو است، اما در مفاصل دیگر هم به کار می رود. به طور کلی این موارد بیشتر دیده می شود:

• آرتروز زانو در مراحل خفیف تا متوسط
• درد مفصلی بعد از آسیب های ورزشی
• کسانی که به داروهای ضد التهاب پاسخ خوبی نمی دهند یا به دلیل مشکلات معده و کلیه نمی توانند این داروها را مصرف کنند
• بیمارانی که پزشک برای آنها گزینه ای بین درمان دارویی و جراحی در نظر گرفته است

بسیاری از بیمارانی که برای ارتوکین مراجعه می کنند، پیش تر از مشکلات دیگری هم شکایت داشته اند؛ مثلا درد زانو هنگام راه رفتن یا صدای تق تق زانو. دانستن وضعیت دقیق مفصل، نقش مهمی در انتخاب درمان درست دارد؛ چون هر یک از این نشانه ها می تواند به مرحله متفاوتی از مشکل اشاره کند.

چه کسانی نباید از این روش استفاده کنند؟

هر روش پزشکی شرایط خودش را دارد. در موارد زیر ارتوکین معمولا توصیه نمی شود یا نیاز به بررسی دقیق تر دارد:

• عفونت فعال در ناحیه تزریق یا در بدن
• بیماری های خونی و اختلالات انعقادی
• سابقه حساسیت شدید به مواد مورد استفاده در فرایند ساخت
• دوران بارداری، که حتما باید با نظر پزشک باشد

این فهرست کامل نیست. پزشک شماست که با معاینه و بررسی سوابق پزشکی تان مشخص می کند این روش برای شما مناسب است یا نه. پس قبل از هر تصمیمی، ویزیت حضوری را جایگزین جستجوی اینترنتی کنید؛ چون وضعیت بدن هر فرد با دیگری فرق دارد.

مزایای ارتوکین

مهم ترین دلیل محبوب شدن ارتوکین این است که از خون خود بدن ساخته می شود. این نکته چند مزیت روشن دارد:

• احتمال واکنش آلرژیک و رد شدن ماده تزریقی بسیار کم است
• بر خلاف تزریق های کورتیزونی، حاوی داروی هورمونی نیست
• همه مراحل به صورت سرپایی انجام می شود و بستری شدن لازم ندارد
• می تواند بخشی از برنامه درمانی غیرجراحی درد زانو باشد

پژوهش هایی که روی این روش انجام شده، نتایج خوبی را در کاهش درد و بهبود عملکرد بیماران نشان داده اند؛ به خصوص در آرتروز زانو. برای مثال، مطالعه ای که در مجله علمی Osteoarthritis and Cartilage منتشر شده، اثر این روش را در بیماران مبتلا به آرتروز زانو بررسی کرده و نتایج امیدوار کننده ای گزارش کرده است. البته مثل هر درمان دیگری، نتیجه در همه افراد یکسان نیست و به مرحله بیماری و شرایط بدن شما بستگی دارد.

عوارض احتمالی ارتوکین

چون ارتوکین از خون خود بدن ساخته می شود، عوارض جدی برای آن کم گزارش شده است. با این حال مثل هر تزریق مفصلی، ممکن است برخی واکنش های کوتاه مدت رخ دهد:

• درد و سنگینی در محل تزریق برای یکی دو روز
• کبودی سطحی ناحیه تزریق
• احساس گرما یا تورم خفیف مفصل که معمولا خود به خود بهتر می شود

عوارض نادر و جدی مثل عفونت مفصل بسیار کم است، ولی برای پیشگیری از آن، رعایت کامل نکات بهداشتی در تزریق ضروری است. اگر بعد از تزریق تب شدید، درد فزاینده، قرمزی زیاد یا تورم شدید داشتید، بدون معطلی به پزشک مراجعه کنید. این علائم را نباید نادیده گرفت؛ چون درمان زودهنگام کار را ساده تر می کند.

نظر دکتر محمدرضا کاظمی درباره ارتوکین

دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، درباره این روش چنین توضیح می دهد: «ارتوکین برای بخشی از بیماران مبتلا به آرتروز زانو گزینه ارزشمندی است؛ به خصوص برای کسانی که به دلایل مختلف جراحی برایشان مناسب نیست یا می خواهند آن را به تعویق بیندازند. اما نکته مهم این است که تزریق به تنهایی معجزه نمی کند. کاهش وزن، تقویت عضلات ران و اصلاح الگوی راه رفتن، پایه اصلی درمان درد زانو هستند و تزریق ها روی این پایه اثر می گذارند.»

ایشان توصیه می کند بیماران قبل از تصمیم گیری، یک معاینه کامل و در صورت نیاز تصویربرداری انجام دهند تا مشخص شود اصلا تزریق مفصلی لازم است یا روش های ساده تر هم جواب می دهند. از نگاه ایشان، انتخاب درمان باید بر اساس نتیجه واقعی برای بیمار باشد، نه بر اساس تبلیغات. اگر می خواهید مراکز درمانی را بشناسید، صفحه مراکز ارتوکین تراپی در تهران را ببینید.

جمع بندی

ارتوکین روشی است که از خون خود شما ساخته می شود؛ پروتئین ضد التهاب آن زیاد شده و به مفصل درگیر تزریق می شود. هدف اصلی آن کم کردن التهاب و درد، به خصوص در آرتروز زانو، است. این روش برای همه مناسب نیست و جایگزین معاینه پزشک هم نمی شود؛ اما در کنار کاهش وزن، فیزیوتراپی و تقویت عضلات می تواند بخشی از یک برنامه درمانی کامل باشد. اگر سوالی درباره وضعیت خود دارید، اولین گام گفتگو با پزشک است، نه انتخاب نوع تزریق.

منبع انگلیسی

مقالات مرتبط

• درد زانو هنگام راه رفتن؛ ۶ دلیل شایع و راه های کاهش آن
• صدای تق تق زانو از کجا می آید؟ علت ها و زمان مراجعه به پزشک
• مراکز ارتوکین تراپی در تهران