تزریق ارتوکین چگونه انجام می شود؟ مراحل، جلسات و مراقبت ها

تزریق ارتوکین یک روش غیرجراحی برای کاهش درد آرتروز زانو است که از خون خود فرد استفاده می کند؛ خون گرفته می شود، در آزمایشگاه به سرمی غنی از مواد ضد التهاب تبدیل می شود و بعد داخل مفصل تزریق می گردد. دوره درمان معمولا از چند تزریق طی چند هفته تشکیل شده و انجام آن سرپایی و بدون بستری است. در این مقاله مراحل انجام تزریق ارتوکین، تعداد جلسات معمول، مراقبت های بعد از تزریق و نکات انتخاب مرکز را به زبان ساده توضیح می دهیم. در ادامه نظر دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، را هم می خوانید.

قبل از مراحل؛ ارتوکین در یک نگاه

نام علمی این روش سرم خون خودرسانی شده یا سرم خون آماده شده است. ایده اصلی ساده است: بدن خودش مواد ضد التهاب می سازد؛ در این روش، خون فرد در شرایط آزمایشگاهی قرار می گیرد تا مقدار قابل توجهی از این مواد، به خصوص ماده ای که پیام رسان التهاب به نام اینترلوکین یک را خنثی می کند، در سرم متمرکز شود. این سرم غنی شده سپس به داخل مفصل زانو تزریق می شود تا التهابی که بخش مهمی از درد آرتروز است، کمتر شود.

چون ماده تزریقی از خون خود فرد ساخته می شود، احتمال واکنش حساسیتی آن بسیار پایین است. اگر می خواهید درباره چیستی این روش، تفاوت آن با پی آر پی و مطالعات علمی اش بیشتر بدانید، مقاله ارتوکین چیست را از دست ندهید؛ آن جا مباحث پایه را کامل توضیح داده ایم و این مقاله روی نحوه انجام تمرکز دارد.

تزریق ارتوکین چگونه انجام می شود؟ مراحل گام به گام

کل فرایند از دو بخش تشکیل شده: یک جلسه کوتاه گرفتن خون و بعد تزریق یا تزریق هایی که معمولا چند روز بعد انجام می شوند. مراحل به این شکل است:

گام ۱: گرفتن خون

در اولین جلسه، به اندازه چند ویال خون از بازوی شما گرفته می شود؛ معمولا حدود سی میلی لیتر که از یک آزمایش خون معمولی بیشتر نیست. این کار چند دقیقه طول می کشد و بعد از آن می توانید به کارهای روزمره تان برگردید. مقدار دقیق خون بسته به پروتکل مرکز و نظر پزشک می تواند کمی متفاوت باشد.

گام ۲: آماده سازی سرم در آزمایشگاه

خون گرفته شده در لوله های مخصوص وارد آزمایشگاه می شود و در آن جا تحت شرایط کنترل شده نگهداری و سپس با دستگاه سانتریفیوژ پردازش می گردد. در این مرحله، مواد ضد التهاب در بخشی از سرم متمرکز می شود و سرم آماده تزریق در ویال های برچسب دار به کلینیک برمی گردد. آماده سازی معمولا حداقل یک روز زمان می برد؛ برای همین تزریق معمولا برای جلسه بعدی برنامه ریزی می شود. رعایت اصول استریل در این مرحله اهمیت حیاتی دارد و یکی از نکات انتخاب مرکز است.

گام ۳: تزریق داخل مفصل

در جلسه تزریق، محل تزریق با محلول ضد عفونی تمیز می شود و پزشک سرم را داخل مفصل زانو تزریق می کند. این کار در مطب یا کلینیک و در چند دقیقه انجام می شود و نیازی به بستری یا بی هوشی نیست. بعضی پزشکان برای دقت بیشتر از هدایت سونوگرافی استفاده می کنند و بعضی همراه سرم، بی حس کننده موضعی هم تزریق می کنند تا درد لحظه تزریق کمتر باشد. بعد از تزریق معمولا چند دقیقه در مرکز می مانید و سپس با راه رفتن معمولی به خانه می روید.

چند جلسه تزریق ارتوکین لازم است؟

تزریق ارتوکین یک تزریق واحد نیست؛ اثر آن با یک دوره کامل مشخص می شود. در اکثر مطالعات علمی، دوره درمان از چهار تا شش تزریق تشکیل شده که در بازه دو تا سه هفته انجام می شوند؛ معمولا بین جلسات چند روز تا یک هفته فاصله می افتد. تعداد دقیق جلسات و فاصله آن ها را پزشک بر اساس شدت مشکل، سن و وضعیت مفصل شما تعیین می کند و ممکن است با الگوی استاندارد کمی متفاوت باشد. جدول زیر تصویر کلی را نشان می دهد:

نکته مهم این است که قضاوت درباره موفقیت دوره را حداقل تا چند هفته پس از آخرین تزریق انجام ندهید؛ اثر این روش تدریجی است و مقایسه روز به روز گمراه کننده است. پزشک معمولا قبل از دوره مشخص می کند بعد از چه مدت، نتیجه را با هم ارزیابی می کنید.

مراقبت بعد از تزریق ارتوکین

دوره بعد از تزریق ساده است اما چند نکته کوچک دارد که رعایتشان هم راحتی شما را بیشتر می کند و هم اثر دوره را پشتیبانی می کند:

چهل و هشت ساعت اول

در روزهای اول بعد از هر تزریق، به مفصل استراحت نسبی بدهید؛ یعنی از پیاده روی های طولانی، بالا و پایین رفتن زیاد از پله، بلند کردن اجسام سنگین و ورزش سنگین پرهیز کنید. راه رفتن معمولی در خانه نه تنها مضر نیست بلکه خوب است. این محدودیت دائمی نیست؛ فقط یک دوره کوتاه برای آرام شدن مفصل است.

درد و تورم خفیف محل تزریق

کمی سنگینی، حساسیت یا درد موضعی در محل تزریق طبیعی است و معمولا ظرف چند روز برطرف می شود. کمپرس سرد کوتاه با حوله می کمک می کند. اما اگر درد شدید بود، تورم زیاد و گرمی واضح داشتید یا تب پیدا کردید، به مرکز درمانی اطلاع بدهید؛ این ها مواردی هستند که باید بررسی شوند.

داروها

قبل از شروع دوره، همه داروهایی را که مصرف می کنید به پزشک بگویید، مخصوصا مسکن های ضد التهابی؛ چون ممکن است پزشک بخواهد درباره زمان مصرف آن ها در روزهای نزدیک تزریق توصیه ای بدهد. هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا اضافه نکنید.

ادامه برنامه تقویتی

تزریق جای ورزش های تقویتی را نمی گیرد؛ مکمل آن است. برنامه تقویت عضلات ران و اصلاح فعالیت که پزشک یا فیزیوتراپ داده را در طول دوره و بعد از آن ادامه دهید. ترکیب تزریق با عضلات قوی تر، نتیجه پایدارتری می دهد. برای درکی از اینکه چرا مفصل شما این برنامه را لازم دارد، مقاله سایش غضروف زانو را ببینید.

چه کسانی کاندید مناسبی برای تزریق ارتوکین نیستند؟

این روش برای همه مناسب نیست و پزشک قبل از هر تصمیمی وضعیت شما را کامل بررسی می کند. به طور معمول، وجود عفونت فعال در پوست محل تزریق یا داخل مفصل، تب یا بیماری حاد، و بعضی اختلالات انعقاد خون، شروع دوره را به تعویق می اندازد یا مشروط می کند. در بارداری هم تصمیم فقط با ارزیابی پزشک گرفته می شود.

از طرف دیگر، در آرتروزهای خیلی پیشرفته که مفصل تغییر شکل واضحی پیدا کرده و فضای مفصل تقریبا از بین رفته، پاسخ به تزریق های بینابینی معمولا محدودتر است؛ در چنین حالتی پزشک گزینه های دیگری را پیشنهاد می کند. برای همین اولین قدم همیشه معاینه و تصویربرداری است، نه گرفتن وقت تزریق.

تزریق ارتوکین کجا انجام می شود و چه سوالاتی بپرسیم؟

تزریق ارتوکین در کلینیک ها و مراکزی انجام می شود که هم پروتکل آماده سازی استاندارد و آزمایشگاه مجهز داشته باشند و هم پزشک مجری تجربه کار با این روش را داشته باشد. کیفیت آماده سازی سرم و رعایت اصول استریل، به همان اندازه تکنیک تزریق مهم است؛ پس در انتخاب مرکز وسواس به خرج دهید. فهرست مراکز مراکز ارتوکین تراپی در تهران را در سایت آماده کرده ایم تا نقطه شروع جستجوی تان باشد.

قبل از شروع دوره، این سوال ها را از پزشک بپرسید: آیا وضعیت مفصل من برای این روش مناسب است و بر چه اساس؟ دوره من چند تزریق است و فاصله جلسات چقدر است؟ بعد از دوره، نتیجه را در چه زمانی ارزیابی می کنیم؟ اگر پاسخ به تزریق کافی نبود، گزینه بعدی چیست؟ پزشک حرفه ای با کمال میل به این سوال ها جواب می دهد.

نظر دکتر محمدرضا کاظمی درباره تزریق ارتوکین

دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، درباره این روش می گوید: “تزریق ارتوکین یکی از ابزارهای مرحله میانی درمان آرتروز زانو است؛ یعنی وقتی ورزش و اصلاح فعالیت به تنهایی کافی نبوده و جراحی هنوز لازم نیست. چیزی که این روش را برای من جالب می کند، استفاده از توان ضد التهابی خون خود بیمار است که پروفایل تحمل خوبی دارد. البته انتخاب درست بیمار مهم ترین عامل نتیجه است.”

او توصیه می کند انتظارها واقعی بمانند: “تزریق ارتوکین جادو نیست؛ یک پله درمانی است. کسی که همراه دوره، وزن را کنترل کند و عضلاتش را تقویت کند، نتیجه بهتری می گیرد. برعکس، کسی که فقط تزریق می زند و به سبک زندگی اش دست نمی زند، معمولا از نتیجه ناامید می شود. نقش پزشک این است که قبل از شروع، این انتظارها را شفاف کند.”

جمع بندی

تزریق ارتوکین یک دوره سرپایی و غیرجراحی است: خون گرفته می شود، در آزمایشگاه به سرمی غنی از مواد ضد التهاب تبدیل می شود و طی چند جلسه به مفصل زانو تزریق می گردد. دوره معمول بر اساس مطالعات از چهار تا شش تزریق در دو تا سه هفته تشکیل شده، اثر آن تدریجی است و مراقبت های بعد از تزریق ساده اما مهم اند.

موفقیت این روش سه ضلع دارد: انتخاب درست بیمار توسط پزشک، کیفیت آماده سازی و تزریق در مرکز مجهز، و مشارکت خود فرد در تقویت عضلات و مدیریت وزن. اگر درد زانوی شما به دلیل فرسودگی غضروف و آرتروز خفیف تا متوسط است و روش های اولیه کافی نبوده، این گزینه را با پزشک تان در میان بگذارید و تصمیم نهایی را به معاینه بسپارید.

منبع