درد زانو در شب | چرا زانو هنگام خواب بیشتر درد می گیرد؟

درد زانو در شب تجربه آشنای خیلی هاست؛ روز را نسبتا راحت می گذرانید اما به محض این که می خوابید و همه جا ساکت می شود، زانو شروع به درد گرفتن می کند. اگر زانوی شما فقط شب ها اذیت می شود یا شب ها شدیدتر است، دلیلش لزوما بدتر بودن مشکل نیست؛ در شب شرایط بدن و محیط تغییر می کند و درد را واضح تر به شما نشان می دهد. در این مقاله علت های رایج درد زانو در شب، تاثیر موقعیت خوابیدن و کارهای ساده ای را که خودتان می توانید انجام دهید، به زبان ساده توضیح می دهیم. در ادامه نظر دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، را هم می خوانید.

چرا درد زانو در شب بیشتر حس می شود؟

اولین نکته این است که در شب، سر و صدای محیط، کارها و نگرانی های روز کم می شوند و مغز دیگر چیزی برای پرت کردن حواس ندارد. در چنین حالتی سیگنال های دردی که در روز در شلوغی گم می شدند، واضح تر به گوش شما می رسند. یعنی بخشی از شدت گرفتن درد شبانه به خود مفصل ربطی ندارد؛ فقط گوش دادن بدن بلندتر شده است. برای همین است که خیلی ها می گویند روز را اصلا حس نمی کردم، اما شب انگار زانویم ده سال پیرتر شد.

نکته دوم تغییر هورمون ها و گردش خون در ساعات شب است. بدن در پایان روز سطح کورتیزول را که یک ضد التهاب طبیعی است، پایین می آورد؛ در نتیجه التهاب موجود در مفصل فرصت بیشتری برای نمایش دادن خود پیدا می کند. همچنین وقتی می خوابید و ساعت ها در یک حالت می مانید، فشار روی یک نقطه ثابت مفصل جمع می شود و جریان خون اطراف آن تغییر می کند. مجموع این عوامل باعث می شود دردی که روزها تحمل پذیر بود، شب آزار دهنده شود.

شش علت شایع درد زانو در شب

درد شبانه زانو یک بیماری نیست؛ نشانه ای است که می تواند پشت چند مشکل مختلف پنهان باشد. شناخت این علل کمک می کند موقع مراجعه به پزشک، توضیح دقیق تری از حالت خود بدهید و سوال های بهتری بپرسید. شش علت زیر بیشترین سهم را در دردهای شبانه زانو دارند.

۱. آرتروز زانو

شایع ترین دلیل درد شبانه زانو در افراد میانسال و مسن، آرتروز است؛ یعنی فرسوده شدن غضروف مفصل. در آرتروز معمولا درد آخر روز و شب بدتر می شود و صبح ها چند دقیقه سفت و خشک بودن زانو حس می شود. اگر این الگو را دارید، حتما به پزشک بگویید، چون تشخیص زودهنگام آرتروز فرصت های مدیریت آن را بیشتر می کند.

۲. آسیب تاندون ها و بورس های زانو

تاندون ها رشته های اتصال عضله به استخوان هستند و بورس ها کیسه های کوچک لغزنده کنار مفصل اند. فشار زیاد یا حرکات تکراری می تواند آن ها را ملتهب کند. التهاب تاندون یا بورس معمولا روی یک نقطه مشخص اذیت می کند و وقتی موقع خوابیدن وزن بدن روی همان نقطه بیفتد، درد واضح تر می شود.

۳. سایش غضروف کشکک

سطح پشت کشکک هم مثل بقیه مفصل غضروف دارد و اگر این غضروف نرم و فرسوده شود، به آن کندرومالاسی کشکک می گویند. در این حالت خم نگه داشتن زانو برای مدت طولانی، مثلا در طول خواب، درد جلو زانو را بیشتر می کند. علائم و درجه های این مشکل را در مقاله سایش غضروف زانو به طور کامل توضیح داده ایم.

۴. تورم و آب آوردن زانو

وقتی داخل مفصل مایع اضافه جمع شود، کپسول مفصل کشیده می شود و همین کشیدگی خودش دردساز است. در طول روز، حرکت و فعالیت مایع را پراکنده می کند اما شب با بی حرکتی، تورم روی همان نقطه می نشیند و فشار می آورد. زانوی متورم و گرم در هر ساعتی از شبانه روز، نشانه ای است که معاینه سریع می خواهد.

۵. موقعیت نادرست خوابیدن

گاهی مشکل از خود زانو نیست؛ از حالت خوابیدن است. خوابیدن به پهلو با زانوهای روی هم افتاده و پیچ خورده، یا خوابیدن روی تشک فرورفته، زانو را در زاویه ای قرار می دهد که رباط ها و تاندون هایش کشیده می شوند. اگر با تغییر دادن حالت خواب، درد کم شود، این خودش سرنخ مهمی برای پزشک است.

۶. فعالیت زیاد یا بی تحرکی زیاد در طول روز

دو سر طیف هم درد شبانه می سازند. اگر روز قبل پیاده روی طولانی، بالا و پایین رفتن زیاد از پله یا ورزش سنگین داشتید، بافت های خسته زانو شب حقوقشان را طلب می کنند. در مقابل، نشستن های طولانی و بی تحرکی هم باعث سفت شدن و درد می شود. اگر زانوی شما بیشتر هنگام پیاده روی اذیت می شود، مقاله درد زانو هنگام راه رفتن را هم بخوانید.

بهترین موقعیت خوابیدن برای زانوی دردناک

وقتی درد شبانه سراغ تان می آید، قبل از هر چیز موقعیت خوابیدن تان را اصلاح کنید. هدف ساده است: کم کردن فشار روی جلو و پهلوهای زانو و نگذاشتن زانوها روی هم. جدول زیر حالت های رایج را با تاثیرشان بر زانو مقایسه می کند.

یادتان باشد هیچ موقعیتی برای همه کس بهتر نیست؛ هر موقعیتی که صبح با زانوی راحت تر بیدار شوید، موقعیت مناسب شماست. اگر فقط با تغییر حالت خواب درد کم شد، احتمال زیادی مشکل از فشار مکانیکی بوده نه از آسیب شدید. البته تایید نهایی این قضیه را هم معاینه پزشک می زند.

راه های ساده برای کاهش درد زانو در شب

کارهای زیر جای درمان را نمی گیرند، اما معمولا تفاوت محسوسی در کیفیت خواب ایجاد می کنند. مهم این است که آن ها را چند شب پیاپی و با حوصله به کار ببرید تا اثرشان معلوم شود؛ نه فقط یک شب امتحان کنید و بی خیال شوید.

کمپرس سرد یا گرم

اگر تورم و گرمی دارید، کمپرس سرد به مدت پانزده تا بیست دقیقه قبل خواب معمولا بهتر جواب می دهد؛ حتما حوله نازکی بین یخ و پوست بگذارید. اگر مشکل شما خشکی و سفت بودن است نه تورم، گرمای ملایم مثل دوش گرم یا کیسه آب گرم می تواند عضلات دور زانو را شل کند و ورود به خواب را راحت تر کند.

کشش های ملایم قبل از خواب

چند حرکت کشش ساده برای پشت ران و جلوی ران، عضلات را شل می کند و فشار روی مفصل را کم می کند. قانون طلایی این است که کشش هرگز نباید دردساز باشد؛ فقط تا جایی بروید که کشیدگی ملایم حس کنید. اگر مطمئن نیستید کدام حرکات برای حالت شما مناسب است، برنامه را از فیزیوتراپ بگیرید.

مراقبت در طول روز

درد شبانه فقط شب ساخته نمی شود؛ روز ساخته شده و شب نمایش داده می شود. کنترل وزن، پیاده روی معتدل به جای راه رفتن های طولانی و یکنواخت روی سطوح سخت، و کفش مناسب همه در میزان درد شب نقش دارند. اگر روزها هم زانویتان اذیت می شود، بخش علت های مقاله راه رفتن برایتان کاربردی خواهد بود.

مسکن، فقط با مشورت

مصرف گاه به گاه مسکن های ساده برای خیلی از افراد بی خطر است، اما خوددرمانی طولانی مدت ریسک دارد و علت را زیر پرده می برد. اگر مجبورید هر شب از مسکن استفاده کنید، این یعنی وقت ویزیت است. پزشک تعیین می کند کدام دارو، با چه مقدار و در چه دوره ای برای وضعیت شما مناسب است.

چه زمانی درد شبانه زانو جدی است؟

بیشتر دردهای شبانه زانو فوریت ندارند، اما بعضی علائم یعنی زنگ خطر واقعی. در این موارد معاینه پزشک را به فردا و پس فردا نیندازید:

• درد ناگهانی و شدید بعد از زمین خوردن، ضربه یا پیچ خوردن
• نا توانی در وزن گذاشتن روی پا یا خالی شدن زانو
• تورم واضح، گرمی و قرمزی همراه درد
• تب یا لرز همزمان با درد زانو
• کرختی، سوزش یا ضعف در ساق پا
• دردی که چند هفته است هر شب بیدار تان نگه می دارد و با کارهای ساده بهتر نمی شود

دردی که خواب را مختل می کند، از نظر کیفیت زندگی جدی است حتی اگر خطرناک نباشد. لازم نیست آن قدر صبر کنید که خستگی و بی خوابی روی کل روزتان اثر بگذارد. ارزیابی زودتر معمولا یعنی درمان ساده تر و کوتاه تر.

نظر دکتر محمدرضا کاظمی درباره درد زانو در شب

دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، در این باره می گوید: “الگوی درد برای پزشک اطلاعات ارزشمندی دارد. وقتی بیمار می گوید درد زانوی من روزها کم و شب ها زیاد است یا فقط شب بیدارم می کند، این جمله به ما کمک می کند مسیر بررسی را درست انتخاب کنیم. درد شبانه مداوم نشانه ای است که باید جدی گرفته شود و به آن عادت کرد.”

او تاکید می کند که امروز برای دردهای مفصلی گزینه های غیرجراحی متنوعی وجود دارد: “هیچ کسی را با درد شبانه طولانی که با کارهای ساده بهتر نمی شود، تنها نمی گذاریم. از اصلاح فعالیت و فیزیوتراپی تا روش های تزریقی، پله های درمانی وجود دارد و انتخاب پله درست به علت درد و مرحله مشکل بستگی دارد. مهم این است که تشخیص اولیه با معاینه شکل بگیرد، نه با آزمون و خطا.”

جمع بندی

درد زانو در شب اغلب به معنی مشکل جدید نیست؛ سکوت شب، افت ضد التهاب طبیعی بدن و موقعیت خوابیدن، دردی را که در روز پشت شلوغی پنهان بود آشکار می کنند. آرتروز، آسیب تاندون ها، سایش غضروف کشکک و تورم زانو از شایع ترین علت های آن هستند و اصلاح موقعیت خواب، کمپرس مناسب و کشش های ملایم معمولا تفاوت محسوسی می سازند.

اگر درد شما چند هفته است ادامه دارد یا با علائم هشدار همراه است، تشخیص را به معاینه پزشک بسپارید. برای دردهای ناشی از فرسودگی غضروف و آرتروز خفیف تا متوسط، بعضی بیماران در مرحله بین مراقبت های روزمره و جراحی، کاندید روش های تزریقی مانند تزریق ارتوکین هستند که نحوه انجام آن را در مقاله جداگانه توضیح داده ایم.

چند هفته مدیریت درست معمولا کافی است تا بفهمید مشکل شما ساده است یا نیاز به بررسی بیشتر دارد. هر چه زودتر الگوی درد خود را بشناسید و به پزشک منتقل کنید، زودتر خواب راحت به شما برمی گردد.

منبع