علت درد زانو از آسیب غضروف تا مشکلات تاندون

علت درد زانو در بیشتر موارد یکی از چهار گروه است: آسیب غضروف مانند آرتروز و کندرومالاسی، مشکلات تاندون و رباط، تورم و التهاب کیسه های لغزنده مفصل، یا آسیب منیسک که ضربه گیر زانو است. شناخت این گروه ها به شما کمک می کند بفهمید زانوی شما در کدام مسیر است و چه زمانی مراجعه به پزشک لازم می شود. در این مقاله علت های شایع درد زانو را به زبان ساده و بر اساس جایگاه درد و سن شما توضیح می دهیم. در پایان هم نظر دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، را می خوانید.

زانو چگونه کار می کند و چرا درد می گیرد؟

زانو بزرگ ترین مفصل بدن و یکی از پیچیده ترین آن هاست. سه استخوان در آن به هم می رسند: انتهای استخوان ران، بالای استخوان ساق و کشکک که در جلوی مفصل می لغزد. روی سر این استخوان ها لایه ای صاف و لغزنده به نام غضروف قرار دارد که کارش این است که استخوان ها روی هم ساییده نشوند و حرکت نرم انجام شود. بین استخوان ران و ساق هم دو بالشتک غضروفی به نام منیسک هست که مثل ضربه گیر، فشارهای بدنی را جذب می کنند.

دور مفصل را هم رباط ها و تاندون ها گرفته اند. رباط ها استخوان را به استخوان می بندند و پایداری مفصل را می سازند؛ تاندون ها عضله را به استخوان وصل می کنند و حرکت را ممکن می کنند. کیسه های کوچک لغزنده به نام بورس هم بین بافت ها هستند تا اصطکاک کم شود. حالا که نقشه زانو را دارید، علت درد زانو ساده تر درک می شود: هر وقت هر یک از این قطعه ها زخم، ملتهب یا فرسوده شود، زانو درد می گیرد. برای همین است که پزشک در معاینه فقط نمی پرسد کجا درد دارد؛ می پرسد چه موقع و چگونه شروع شده.

علت های شایع درد زانو: از آسیب غضروف تا آرتروز

بزرگ ترین سهم دردهای زانو به غضروف برمی گردد، چون غضروف تنها بافتی از مفصل است که خون رسانی ندارد و قدرت بازسازی محدودی دارد. سه مشکل زیر بیشترین فراوانی را دارند.

آرتروز زانو و فرسودگی غضروف

آرتروز شایع ترین علت درد زانو در افراد میانسال و مسن است. در آرتروز، غضروف مفصل به مرور نازک و ناهموار می شود؛ بدن کمتر جبران می کند و استخوان زیر غضروف هم وارد کار می شود و لبه های استخوانی می سازد. درد آرتروز معمولا با فعالیت بیشتر می شود، آخر روز اوج می گیرد و صبح ها زانو چند دقیقه سفت است. اگر تصور می کنید زانوی شما در این مسیر است، مقاله علائم اولیه آرتروز زانو نشانه های هر مرحله را جدا کرده است.

کندرومالاسی و سایش غضروف کشکک

گاهی فرسودگی فقط پشت کشکک است؛ به این حالت کندرومالاسی می گویند. درد در جلو زانو حس می شود و با بالا و پایین رفتن از پله، نشستن طولانی با زانوی خم یا بلند شدن از حالت نشسته بدتر می شود. این مشکل در جوان ترها هم دیده می شود، مخصوصا در کسانی که ورزش یا کارشان فشار مکرر به جلو زانو می آورد. علائم و درجه های آن را در مقاله سایش غضروف زانو به طور کامل خوانده ایم.

آسیب منیسک؛ ضربه گیر زانو

منیسک ها دو بالشتک غضروفی هستند که فشار را بین استخوان ها پخش می کنند. پارگی منیسک می تواند با یک چرخش ناگهانی در حین ورزش ساخته شود یا در افراد بالای چهل سال، فقط با یک خم کردن ساده و بدون ضربه. علائم تیپیک آن عبارت اند از درد در یک خط مشخص، تورم که یک روز بعد از ضربه ظاهر می شود، گیر کردن یا قفل شدن زانو و ناتوانی در صاف کردن کامل پا.

مشکلات تاندون، رباط و بورس

گروه دوم علل، بافت های اطراف مفصل هستند. این علت ها بیشتر در افراد فعال، ورزشکاران و کسانی که کارشان ایستادن یا بالا و پایین رفتن زیاد است دیده می شود و جای دردشان معمولا دقیق تر از درد غضروفی است.

التهاب تاندون ها

تاندون کشکک که جلو زانو را به ساق می بندد، از پرکارترین تاندون های بدن است. تکرار پرش، دویدن یا بالا رفتن از پله می تواند آن را ملتهب کند؛ به این حالت تاندونیت می گویند. درد روی یک نقطه مشخص زیر کشکک است، شروع فعالیت اذیت می کند، وسط کار کمی کم می شود و بعد از نشستن طولانی یا پایان فعالیت دوباره برمی گردد.

التهاب بورس ها

بورس ها کیسه های کوچک لغزنده کنار مفصل هستند و وقتی ملتهب شوند، تورم و درد موضعی می سازند. بورسیت پیش کشکک در کسانی که مدت طولانی زانوزد کار می کنند یا مدام به زمین زانو می زنند شایع است. پوست روی تورم گرم و قرمز هم می شود و لمس آن دردناک است.

آسیب رباط ها

رباط صلیبی قدامی معروف ترین رباط زانو است و آسیب آن معمولا با یک پیچ خوردن یا فرود بد در حین ورزش ساخته می شود. لحظه آسیب اغلب صدای پارگی یا حس جا خالی کردن زانو گزارش می شود و چند ساعت بعد تورم شدید می آید. آسیب رباط جانبی و مشکلات رباط های پشت زانو هم هنگام صاف کردن پا یا پایداری مفصل خود را نشان می دهند؛ برای نمونه درد پشت زانو یکی از الگوهای آشنای این گروه است.

علت های کمتر شایع اما مهم

نه همه دردهای زانو از غضروف و تاندون می آید. چند علت دیگر را هم باید جدی گرفت. التهاب های مفصلی مانند نقرس و آرتروزهای التهابی می توانند بدون هیچ ضربه ای، تورم قرمز و درد شدید ناگهانی بسازند. مشکل جا به جایی یا حرکت زیاد کشکک هم در خانم های جوان بیشتر دیده می شود و با حس بی ثباتی جلو زانو خود را نشان می دهد. گاهی هم درد واقعی از جای دیگری می آید؛ مشکلات کمر یا لگن می توانند درد را تا زانو بفرستند، در حالی که خود زانو سالم است. به این حالت درد ارجاعی می گویند و پزشک با معاینه آن را از درد خود زانو جدا می کند.

علت درد زانو بر اساس سن شما

سن یکی از بهترین سرنخ ها برای حدس اولیه علت درد زانو است. جدول زیر تصویر کلی می دهد؛ البته استثنا زیاد است و تشخیص واقعی فقط با معاینه انجام می شود.

مثلا اگر زانوی شما مخصوصا موقع قدم زدن اذیت می شود، الگوی درد با راه رفتن می تواند از علت های مختلفی بیاید؛ مقاله درد زانو هنگام راه رفتن این حالت را جداگانه باز کرده است. اگر هم زانو صدا می دهد ولی درد جدی ندارد، معمولا علت خفیف تری در کار است که در مقاله صدای تق تق زانو توضیح داده ایم.

چه زمانی علت درد زانو جدی است؟

بیشتر دردهای زانو فوریت ندارند، اما بعضی حالت ها یعنی زنگ خطر واقعی و نیازمند معاینه سریع اند:

• درد شدید ناگهانی با زمین خوردن، ضربه یا پیچ خوردن
• نا توانی در وزن گذاشتن روی پا یا حس خالی شدن زانو
• تورم واضح و سریع، گرمی و قرمزی مفصل
• قفل شدن زانو و ناتوانی در صاف کردن کامل پا
• تب و لرز همراه با درد و تورم زانو
• کرختی یا ضعف در ساق پا
• دردی که چند هفته ادامه دارد و با استراحت بهتر نمی شود

اگر هیچ یک از این علائم را ندارید و درد شما خفیف تا متوسط است، مشاهده چند هفته ای با اصلاح فعالیت و کارهای ساده جایز است؛ اما اگر درد آن طور که باید بهتر نشد، علت را باید با معاینه و در صورت نیاز با تصویربرداری روشن کرد.

نظر دکتر محمدرضا کاظمی درباره علت درد زانو

دکتر محمدرضا کاظمی، فوق تخصص درد، در این باره می گوید: “وقتی بیمار می پرسد علت درد زانوی من چیست، من با سه سوال شروع می کنم: درد کجاست، چه موقع بدتر می شود و چگونه شروع شده است. این سه سوال در بیشتر موارد داستان را روایت می کند و معاینه آن را تایید یا تصحیح می کند. مهم این است که علت درد بر اساس حدس مدیریت نشود.”

او تاکید می کند که علت درد، مسیر درمان را تعیین می کند: “درد غضروفی، درد تاندونی و درد التهابی هر کدام راه مدیریت متفاوتی دارند. خوشبختانه امروز برای بیشتر این علت ها، از اصلاح فعالیت و فیزیوتراپی تا روش های تزریقی نوین، گزینه های غیرجراحی وجود دارد. کلید کار، تشخیص درست در قدم اول است.”

جمع بندی

علت درد زانو را می شود در چهار گروه خلاصه کرد: فرسودگی غضروف از کندرومالاسی تا آرتروز، آسیب منیسک، مشکلات تاندون و رباط و بورس، و علت های کمتر شایع مانند نقرس یا درد ارجاعی از کمر و لگن. سن شما، جایگاه درد و الگوی شروع آن بهترین سرنخ ها برای حدس اولیه هستند و معاینه پزشک قضاوت نهایی را می زند.

اگر علت درد شما فرسودگی غضروف و آرتروز است، خبر خوب این است که در مراحل اولیه و میانه، راه های موثری برای کند کردن پیشرفت و کاهش درد وجود دارد که در مقاله درمان آرتروز زانو بدون جراحی دسته بندی کرده ایم. شناخت علت درد اولین قدم است؛ قدم بعدی، مدیریت درست و به موقع آن است.

منبع