تزریق ژل هیالورونیک زانو؛ چه زمانی مفید است؟

تزریق ژل هیالورونیک زانو روشی برای کمک به آرتروز خفیف تا متوسط است که در آن ماده ای شبیه مایع طبیعی مفصل به داخل زانو تزریق می شود. به این کار در اصطلاح پزشکی ویسکوساپلیمنت هم می گویند؛ یعنی بازگرداندن روانی و غلظت مایع مفصلی که با پیشرفت آرتروز کیفیت خود را از دست می دهد. هدف این تزریق کم کردن درد هنگام حرکت و بهتر شدن راحتی راه رفتن است. در این مقاله می خوانید هیالورونیک اسید چه نقشی در زانو دارد، تزریق چگونه انجام می شود، چه کسانی کاندید مناسبی هستند و چه نتیجه ای انتظارشان برود. در پایان هم نظر پزشکان فوق تخصص درد، را می خوانید.

هیالورونیک اسید چیست و چه نقشی در زانو دارد؟

داخل هر مفصل سالم، مقدار کمی مایع لیز و غلیظ به نام مایع سینوویال وجود دارد. این مایع دو کار اصلی انجام می دهد: اول اینکه سطوح غضروفی را مثل روغن موتور روان می کند تا در هر قدم، سایش کم باشد و دوم اینکه ضربه های وارده به مفصل را جذب می کند. ماده اصلی سازنده این روانی، هیالورونیک اسید است؛ مولکول بزرگی که خاصیت چسبندگی و کشسانی دارد.

در آرتروز زانو دو اتفاق می افتد: مقدار این مایع کم می شود و کیفیت باقی مانده آن هم رقیق تر می شود. نتیجه این است که سطوح غضروفی کمتر روان می لغزند و درد با هر قدم، بالا رفتن از پله یا بلند شدن از حالت نشسته بیشتر می شود. اگر می خواهید بدانید اصلا چرا زانو درد می گیرد، مقاله علت درد زانو نقشه کامل علل را ترسیم کرده است.

ایده تزریق ژل هیالورونیک ساده و منطقی است: اگر مایع مفصلی کیفیت خود را از دست داده، چرا نسخه ای مشابه همان مایع را به داخل مفصل اضافه نکنیم؟ ژل تزریقی مثل یک روان کننده مصنوعی اما سازگار با بدن عمل می کند و به همین دلیل به آن مکمل مایع مفصلی هم می گویند.

تزریق ژل هیالورونیک زانو چگونه انجام می شود؟

ابتدا پزشک معاینه انجام می دهد و در صورت نیاز، ناحیه تزریق را با بی حسی موضعی کم درد می کند. اگر مایع اضافی و متورم در مفصل وجود داشته باشد، ابتدا همان مایع کشیده می شود؛ این کار فشار داخل مفصل را کم می کند و جای تازه تزریق را باز می کند. سپس ژل هیالورونیک با یک سوزن باریک به داخل مفصل تزریق می شود. کل فرایند چند دقیقه طول می کشد و معمولا با هدایت سونوگرافی انجام می شود تا دقت تزریق بالا برود.

بسته به محصولی که کلینیک استفاده می کند، دو الگو وجود دارد: بعضی ژل ها در سه تا پنج جلسه هفتگی تزریق می شوند و بعضی نسخه های جدیدتر در یک جلسه تکمیل می شوند. انتخاب بین این دو الگو با پزشک است و به نوع ژل و شرایط مفصل شما بستگی دارد. بعد از تزریق هم چند ساعت استراحت نسبی توصیه می شود و فعالیت های سنگین تا یک یا دو روز به تعویق می افتد.

چه کسانی کاندید مناسبی برای تزریق ژل هستند؟

بهترین کاندیدها کسانی هستند که آرتروز خفیف تا متوسط دارند و به درمان های پایه مثل کنترل وزن، داروهای خوراکی و ورزش پاسخ کافی نگرفته اند. در این مرحله، تزریق ژل می تواند پنجره ای از راحتی بسازد که در آن بیمار ورزش و فیزیوتراپی را با کیفیت بهتر انجام دهد و چرخه درد را بشکند.

گروه دوم کسانی هستند که تزریق کورتیزون برایشان انتخاب مناسبی نیست؛ مثلا به دلیل بیماری قند یا ترجیح یک راه حل با ماندگاری بیشتر و بدون اثر ضدالتهابی قوی. برای این بیماران، ژل هیالورونیک گزینه رایجی است که پزشکان در نظر می گیرند. تصویر کامل گزینه های غیر جراحی را در مقاله درمان آرتروز زانو بدون جراحی دسته بندی کرده ایم.

در مقابل، در آرتروز بسیار پیشرفته که فضای مفصل تقریبا بسته شده است، تزریق ژل معمولا نتیجه محدودی می دهد و پزشک مسیرهای دیگری را پیشنهاد می کند. همچنین در صورتی که عفونت پوستی ناحیه تزریق وجود داشته باشد، تزریق به تعویق می افتد. تشخیص مرحله دقیق آرتروز فقط با معاینه و تصویربرداری ممکن است.

تزریق ژل هیالورونیک چه نتیجه ای می دهد و چقدر می ماند؟

برخلاف کورتیزون که اثرش در چند روز ظاهر می شود، نتیجه ژل هیالورونیک تدریجی است. بیشتر بیماران بهبود را طی چند هفته بعد از تکمیل جلسات گزارش می کنند و اثر تزریق معمولا تا حدود شش ماه باقی می ماند. دامنه پاسخ هم در همه یکسان نیست؛ بعضی افراد کاهش درد واضح تجربه می کنند و بعضی کمتر. برای همین انتظار واقع بینانه و پیگیری نزد پزشک مهم است.

نکته مثبت این روش، تکرار پذیری آن است. با پایان دوره اثر، در صورت صلاحدید پزشک می توان دور بعدی تزریق را برنامه ریزی کرد و بسیاری از بیماران دوره های سالانه آن را در تقویم مراقبت خود جا می دهند. البته تکرار هم باید بر اساس پاسخ واقعی مفصل باشد، نه عادت.

اگر بعد از خواندن این بخش تصور می کنید علائم شما تازه شروع شده اند و هنوز مراحل اولیه اند، مقاله علائم اولیه آرتروز زانو کمک می کند وضعیت خود را بهتر بشناسید.

مقایسه ژل هیالورونیک با کورتیزون و پی آر پی

سه تزریق پرکاربرد زانو هدف های متفاوتی دارند و انتخاب بین آنها به وضعیت مفصل و هدف دوره درمان بستگی دارد. جدول زیر تفاوت اصلی را در یک نگاه نشان می دهد:

تفاوت ارتوکین با این سه روش را هم اگر بخواهید، مقاله ارتوکین چیست آن را با جزئیات باز کرده است؛ ارتوکین مثل پی آر پی از خون خود بیمار ساخته می شود اما تمرکزش پروتئین های ضدالتهابی است. جزئیات تزریق کورتیزون و محدودیت های آن را هم در مقاله تزریق کورتیزون برای درد زانو نوشته ایم و مسیر ساخت و پروتکل پی آر پی در مقاله پی آر پی زانو چیست آمده است.

عوارض احتمالی و مراقبت های بعد از تزریق ژل

ژل هیالورونیک تزریق امنی شناخته می شود، اما مانند هر تزریق داخل مفصلی، عوارض کوتاه مدت ممکن است رخ دهد. شایع ترین های آن عبارت اند از درد و تورم خفیف در نقطه تزریق که چند روز بیش نمی کشد، حس گرما یا سنگینی موقت در زانو و به ندرت واکنش های پوستی سطحی. عفونت بسیار نادر است اما چون جدی است، هر تورم شدید و قرمزی و تب بعد از تزریق باید سریع به پزشک گزارش شود.

برای مراقبت بعد از تزریق، این نکات معمولا توصیه می شود:

• استراحت نسبی تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت و پرهیز از ورزش پرفشار و بلند کردن سنگین
• استفاده از یخ موضعی برای تورم خفیف
• پرهیز موقت از حمام خیلی گرم، سونا و مالش شدید ناحیه تزریق
• پیاده روی سبک برای جلوگیری از خشکی، بدون فشار زیاد به زانو
• گزارش سریع هر علائم هشدار مانند تورم شدید، قرمزی و تب به پزشک

توصیه های دقیق بعد از تزریق را همیشه پزشک درمانگر بر اساس نوع ژل و وضعیت مفصل شما تنظیم می کند و این فهرست فقط تصویر کلی رفتار معمول است.

نظر پزشکان درباره تزریق ژل هیالورونیک

پزشکان فوق تخصص درد، در این باره می گویند: “ژل هیالورونیک را به عنوان روان کننده مفصل نگاه می کنیم، نه درمان ریشه آرتروز. در بیمارانی که آرتروزشان در مرحله مناسب است، این تزریق پنجره راحتی می سازد که ورزش و فیزیوتراپی در آن خیلی بهتر جواب می دهند. همان ورزش است که عضلات را قوی می کند و آینده مفصل را می سازد.”

درباره انتخاب هوشمندانه توضیح می دهند: “همه زانوها با یک نسخه درمان نمی شوند. سن مفصل، میزان تخریب و هدف بیمار تعیین می کند که ژل انتخاب درست است یا کورتیزون یا روش های بیولوژیک. مهم این است که بیمار انتظار واقع بینانه داشته باشد و برنامه بعد از تزریق را جدی بگیرد.”

جمع بندی

تزریق ژل هیالورونیک زانو یعنی افزودن ماده ای شبیه مایع طبیعی مفصل برای برگرداندن روانی و کم کردن درد هنگام حرکت. این روش برای آرتروز خفیف تا متوسط طراحی شده است، اثرش تدریجی شروع می شود و معمولا تا حدود شش ماه می ماند و برخلاف کورتیزون، ضدالتهاب قوی نیست بلکه روان کننده است.

مفصل شما با یک تزریق ساخته نمی شود؛ ترکیب کنترل وزن، ورزش تقویتی و انتخاب هوشمندانه تزریق در زمان درست است که کیفیت زندگی را حفظ می کند. اگر مشکل شما از دسته تاندون ها یا التهاب های حاد باشد، پزشک مسیر دیگری انتخاب می کند و شناخت گزینه ها به تصمیم بهتر کمک می کند.

منبع