پی آر پی زانو چیست و برای چه کسانی مناسب است؟

پی آر پی زانو روشی تزریقی و بدون جراحی است که در آن پلاسمای غنی از پلاکت، یعنی بخش تغلیظ شده خون خود شما، به داخل مفصل زانو تزریق می شود. پلاکت ها علاوه بر نقش مهمشان در لخته شدن خون، مخزن فاکتورهای رشد هستند؛ موادی که التهاب مزمن مفصل را کم می کنند و به روند ترمیم بافت کمک می کنند. این روش بیشتر برای آرتروز خفیف تا متوسط زانو به کار می رود و چون از خون خود شخص تهیه می شود، پایه ای بیولوژیک و کم ریسک دارد. در این مقاله می خوانید پی آر پی چگونه ساخته می شود، برای چه کسانی مناسب است، چند جلسه لازم دارد و چه نتیجه ای می توان از آن انتظار داشت. در پایان هم نظر پزشکان فوق تخصص درد، را می خوانید.

پی آر پی چیست و چگونه ساخته می شود؟

خون یک ترکیب چهار جزئی است: پلاسما که بخش مایع آن است، گلبول های قرمز، گلبول های سفید و پلاکت ها. پلاکت ها قرص های ریز و رنگ پریده ای هستند که بیشتر به خاطر نقششان در بند آمدن خون شناخته می شوند؛ اما این فقط نیمی از داستان است. داخل پلاکت ها صدها نوع پروتئین به نام فاکتور رشد ذخیره شده است که بافت های آسیب دیده را به ترمیم فرا می خواند، رگ های تازه می سازد و التهاب را مدیریت می کند.

پی آر پی مخفف عبارت انگلیسی پلاسمای غنی از پلاکت است. در حالت عادی، غلظت پلاکت در خون اندک است؛ برای همین بخشی از خون گرفته می شود و با دستگاه سانتریفیوژ چند دقیقه با سرعت زیاد می چرخد. با این چرخش، اجزای خون بر اساس وزن شان از هم جدا می شوند و بخشی طلایی رنگ به دست می آید که غلظت پلاکت آن چند برابر خون معمولی است. همین بخش تغلیظ شده، پی آر پی است و آماده تزریق به نقطه آسیب دیده می شود.

نکته مهم این است که کل این فرایند در همان جلسه و با چند آزمایشگاه کوچک درون مطب یا کلینیک انجام می شود. چون ماده تزریق شده از خون خود بیمار تهیه شده است، خطر واکنش های حساسیتی یا پس زدن بافت تقریبا وجود ندارد و این تفاوت اصلی پی آر پی با هر ماده ساخته شده در آزمایشگاه است.

پی آر پی زانو برای چه مشکلاتی کاربرد دارد؟

بیشترین پشتوانه علمی پی آر پی در درمان آرتروز زانو از درجه خفیف تا متوسط است. پژوهش های سال های اخیر نشان داده اند که تزریق پی آر پی در آرتروز خفیف تا متوسط زانو می تواند درد را کم کند و عملکرد مفصل را بهتر سازد؛ به همین دلیل در بسیاری از مراکز درمانی دنیا، این روش به عنوان یکی از گزینه های غیر جراحی برای بیمارانی که به دارو و فیزیوتراپی پاسخ کافی نداده اند در نظر گرفته می شود. برای آشنایی با مرحله ای که زانوی شما در آن قرار دارد، مقاله علائم اولیه آرتروز زانو نشانه های هر مرحله را جدا کرده است.

کاربرد دوم پی آر پی در مشکلات تاندونی است. تاندون ها به خاطر خون رسانی کم، ترمیم کندی دارند و التهاب مزمن آنها ماه ها ادامه پیدا می کند. تزریق پی آر پی در تاندونیت های مزمن به کار می رود تا روند ترمیم تقویت شود. در ناحیه زانو، تاندون کشکک از این نظر اهمیت دارد و در ورزشکاران و کسانی که کارشان فعالیت تکراری زانوست، کمک دهنده است.

نکته ای که باید واقع بینانه در نظر گرفت این است که پی آر پی معجزه نیست و جایگزین جراحی در آرتروز پیشرفته هم نیست. این روش بیشترین اثر را در مفصلی دارد که هنوز ذخیره غضروفی معتبری دارد و التهاب آن مدیریت نشده است. انتخاب درست کاندید، مهم ترین عامل نتیجه گیری است.

تفاوت پی آر پی با ارتوکین و ژل هیالورونیک چیست؟

این سوال پرتکرارترین سوالی است که بیماران در مطب می پرسند و جای سوال هم نیست، چون هر سه روش تزریقی هستند و اسم های آنها به هم شبیه است. اما پایه کارشان متفاوت است. پی آر پی خون را به صورت غلیظ از نظر پلاکت در می آورد و هدف اصلی آن فاکتورهای رشد است. ارتوکین مسیر دیگری می رود: خون بیمار گرفته می شود و در دوره ای خاص، خون به سمت تولید پروتئین های ضدالتهابی هدایت می شود و همان بخش سرم است که تزریق می شود؛ یعنی تمرکز ارتوکین روی مهار التهاب مزمن مفصل است نه تغلیظ پلاکت.

برای اینکه این تفاوت را به طور کامل و مرحله به مرحله بخوانید، مقاله ارتوکین چیست همین مقایسه را با جزئیات باز کرده و جزئیات پروتکل آن هم در مقاله تزریق ارتوکین آمده است. نکته مشترک هر دو این است که هر دو از خون خود بیمار ساخته می شوند و هر دو بیولوژیک هستند.

اما ژل هیالورونیک عضو خانواده دیگری است. این ماده از خون خود بیمار ساخته نمی شود و شبیه ساز مایع طبیعی مفصل برای روان کردن حرکت است. در مقاله تزریق ژل هیالورونیک زانو این روش را جداگانه باز کرده ایم و در آنجا جدول مقایسه کامل سه تزریق را هم می بینید.

چند جلسه پی آر پی لازم است و نتیجه چه زمانی دیده می شود؟

تعداد جلسات به پروتکل کلینیک و شدت مشکل بستگی دارد و در دنیا یک عدد ثابت برای همه وجود ندارد. در بسیاری از موارد یک تا سه جلسه با فاصله دو تا چهار هفته انجام می شود تا اثر تجمعی ساخته شود. پزشک با معاینه و تصویر مفصل مشخص می کند که برای شما چند جلسه منطقی است.

نکته مهم درباره زمان اثر، تدریجی بودن آن است. در هفته های اول ممکن است ناحیه تزریق حساس تر از قبل باشد و حتی درد کمی بیشتر شود؛ این پدیده طبیعی است و فاکتورهای رشد در حال آغاز کار خود هستند. بهبود واقعی معمولا از چند هفته بعد آغاز می شود و طی ماه های بعد ادامه پیدا می کند. برای همین صبوری در این روش کلید ماجرا است و مقایسه پی آر پی با تزریق کورتیزون که اثرش سریع است، یک مقایسه منصفانه ای نیست.

ماندگاری نتیجه هم به شدت آرتروز، سبک زندگی و ورزش های تقویتی بعد از تزریق بستگی دارد. بیمارانی که کنترل وزن و برنامه تقویت عضلات دور زانو را جدی می گیرند، معمولا از نتیجه تزریق مدت طولانی تری بهره می برند.

چه کسانی کاندید مناسبی برای پی آر پی هستند؟

بهترین پاسخ به پی آر پی در کسانی دیده می شود که آرتروز خفیف تا متوسط دارند، یعنی غضروف مفصل هنوز کاملا فرسوده نشده است. گروه دوم کسانی هستند که به درمان های ساده تر مثل دارو، اصلاح فعالیت و فیزیوتراپی پاسخ کافی نداده اند و می خواهند قبل از جراحی، از گزینه های بیولوژیک بهره ببرند. سن بالا به خودی خود مانع نیست؛ آنچه اهمیت دارد وضعیت واقعی مفصل است نه عدد شناسنامه.

در مقابل، بعضی شرایط نیاز به احتیاط یا انصراف از این روش دارند: عفونت فعال در ناحیه تزریق یا در بدن، اختلالات انعقادی و مصرف داروهای ضدانعقاد که باید حتما به پزشک گفته شود، برخی بیماری های خونی و سیستمیک و آرتروز بسیار پیشرفته که فضای مفصل تقریبا از بین رفته است. تصمیم نهایی فقط با معاینه و تصویربرداری گرفته می شود و هیچ روش تزریقی ای بدون تشخیص درست شروع نمی شود.

اگر بخواهید جایگاه این روش را در کل نقشه درمان ببینید، مقاله درمان آرتروز زانو بدون جراحی ترتیب منطقی گزینه ها را از اصلاح سبک زندگی تا روش های تزریقی دسته بندی کرده است.

مراقبت های بعد از تزریق پی آر پی زانو

بعد از تزریق، دوره کوتاهی از مراقبت شروع می شود که کیفیت نتیجه را تحت تاثیر قرار می دهد:

• استراحت نسبی در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول و پرهیز از ایستادن یا راه رفتن طولانی
• استفاده از یخ به صورت موضعی برای تورم یا درد خفیف ناحیه تزریق
• اجتناب از ورزش های پرفشار و بلند کردن اشیاء سنگین چند روز اول
• پرهیز از مسکن های ضدالتهابی مانند ایبوپروفن برای مدتی که پزشک تعیین می کند، چون ممکن است اثر فاکتورهای رشد را کم کنند
• استفاده از مسکن جایگزین فقط با تایید پزشک
• شروع مجدد ورزش های تقویتی بعد از اجازه پزشک و به صورت تدریجی

بیشتر بیماران روز بعد از تزریق، فعالیت های روزمره سبک خود را از سر می گیرند. اگر تورم واضح، گرمی شدید یا درد فزاینده ای شکل گرفت، بهتر است موضوع را به پزشک گزارش بدهید تا بررسی شود. توصیه های دقیق پس از تزریق را همان پزشک درمانگر بر اساس پروتکل کلینیک و وضعیت شما مشخص می کند.

نظر پزشکان درباره پی آر پی زانو

پزشکان، فوق تخصص درد، در این باره می گویند: “پی آر پی ابزار خوبی است اما ابزار تنها کافی نیست. قبل از پیشنهاد هر تزریقی، تصویر دقیقی از مرحله آرتروز، تراز عضلات و الگوی راه رفتن بیمار می گیریم. تزریق در زانویی که عضلات ضعیف و وزن کنترل نشده دارد، نتیجه پایداری نمی دهد. پی آر پی باید بخشی از یک برنامه کامل باشد.”

پزشکان درباره انتظارات بیماران هم توضیح می دهد: “بیماران گاهی انتظار اثر فوری دارند و باید صادقانه بگویم که پی آر پی مسابقه سرعت نیست. اثر آن تدریجی می آید و ماه ها می ماند. بیمارانی که این مسیر را با شکیبایی طی می کنند، معمولا از نتیجه راضی هستند.”

جمع بندی

پی آر پی زانو یعنی برداشت بخش غنی از پلاکت خون خود شما و تزریق آن به مفصل؛ روشی بیولوژیک برای کاهش التهاب و کمک به ترمیم که بیشترین اثر را در آرتروز خفیف تا متوسط دارد. ساخت آن حدود یک ساعت زمان می برد، در یک تا سه جلسه انجام می شود و نتیجه اش تدریجی اما ماندگارتر از تزریق های ضدالتهابی کلاسیک است.

انتخاب بین پی آر پی، ارتوکین، ژل هیالورونیک و کورتیزون تصمیمی است که فقط با معاینه گرفته می شود و به مرحله آرتروز، هدف درمان و وضعیت سلامت شما بستگی دارد. اگر بخواهید با مقایسه تزریق کورتیزون که اثر سریع اما موقتی دارد هم آشنا شوید، مقاله تزریق کورتیزون برای درد زانو را نوشته ایم. شناخت درست هر روش، اولین قدم برای تصمیم آگاهانه است.

منبع